W związku z pojawiającymi się wątpliwościami interpretacyjnymi dotyczącymi przepisów o zwolnieniu od pracy dla Krwiodawców, przedstawiamy wyjaśnienia oparte na obowiązujących regulacjach prawnych.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi,
Honorowemu Dawcy Krwi oraz Zasłużonemu Honorowemu Dawcy Krwi przysługuje:

• zwolnienie od pracy (oraz od wykonywania czynności służbowych) w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym, o ile nie jest to dzień ustawowo wolny od pracy,
• zwolnienie na czas badań lekarskich związanych z donacją – wyłącznie realny czas przebywania w punkcie krwiodawstwa oraz czas dojazdu i powrotu do niego.

Dodatkowo, zgodnie z § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy, pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez jednostkę publicznej służby krwi.

Wolne tylko za krew czy także za jej składniki?

Choć przepis art. 9 ustawy posługuje się pojęciem „krew”, jego interpretacja nie ogranicza się wyłącznie do krwi pełnej. Zgodnie z ustawą o publicznej służbie krwi:

• art. 5 pkt 3 – dawcą krwi jest osoba, która oddała krew lub jej składniki,
• art. 6 – pojęcie Honorowego Dawcy Krwi obejmuje osoby oddające krew oraz jej składniki,
• art. 8 – przewiduje przeliczanie ilości oddanych składników krwi na równoważnik krwi pełnej.

Oznacza to, że w świetle przepisów pojęcie „krew” należy rozumieć szeroko – jako obejmujące również jej składniki, takie jak osocze czy płytki krwi.

Dodatkowo, w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 26 listopada 2004 r. dotyczącym posiłku regeneracyjnego dla dawców, uwzględnia się nie tylko krew pełną, ale również osocze i płytki krwi, co potwierdza, że ustawodawca traktuje je równorzędnie w kontekście uprawnień dawcy.

Wnioski dla pracodawców

W świetle powyższych przepisów i ich interpretacji:

• pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy zarówno w przypadku oddania krwi pełnej, jak i jej składników,
• zwolnienie obejmuje:
  • dzień donacji,
  • dzień następny,
  • czas badań lekarskich w RCKiK,
• pracodawca jest zobowiązany uznać nieobecność jako usprawiedliwioną na podstawie zaświadczenia wydanego przez Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa.

Podsumowując należy podkreślić, że uprawnienia krwiodawców wynikające z art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi obejmują wszystkie formy donacji, a nie tylko oddanie krwi pełnej. Potwierdzają to zarówno przepisy ustawy, akty wykonawcze, jak i utrwalona praktyka ich stosowania.

Co ważne, decyzja o oddaniu krwi oraz termin planowanej donacji zależy wyłącznie od woli Dawcy, a pracodawca jest zobowiązany do zwolnienia pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do oddania krwi. Jednak mając na uwadze utrzymanie dobrych stosunków z pracodawcą i prawidłowe funkcjonowanie zakładu pracy, dobrą praktyką jest dojście do porozumienia pomiędzy Dawcą a przełożonym i uzgodnienie dogodnych dla obu stron terminów planowanej donacji.

Pracownikowi nie przysługują dodatkowe dni wolne z tytułu oddania krwi w trakcie urlopu wypoczynkowego. Zapoznaj się ze stanowiskiem Dyrektora Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia.